
സംസ്ഥാനത്തെ ആദ്യത്തെ നർകോട്ടിക് സ്നിഫർ ഡോഗ് നീലി തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തില് നിന്നും വിരമിച്ചിരിക്കുകയാണ്. 11 വർഷത്തെ സേവനത്തിന് ശേഷമാണ് നീലി വിശ്രമ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നത്. 2015 ജൂണില് പൊലീസ് സേനയുടെ ഭാഗമായ നീലി പടിയിറങ്ങുന്ന വാർത്ത ഏറെ കൗതുകമുണർത്തുന്നതാണ്. തൃശൂർ പൊലീസ് അക്കാദമിയിലെ ഒൻപത് മാസത്തെ പരിശീലനത്തിന് ശേഷം ഇടുക്കി ജില്ലാ ഡോഗ് സ്ക്വാഡിലെത്തിയ നീലി, ലഹരിമരുന്ന് വേട്ടയിൽ പൊലീസിന് കരുത്തായിയിരുന്നു. രഞ്ജിത്ത് മോഹൻ, ജെറി ജോർജ് എന്നിവരായിരുന്നു നീലിയുടെ ഹാൻഡ്ലർമാർ. സേനയില് നിന്നും വിരമിച്ചെങ്കിലും നീലിയെ ഹാൻഡ്ലർ ആയ സിവിൽ പൊലീസ് ഓഫീസർ രഞ്ജിത് ദത്തെടുക്കും. നീലിയുടെ സ്റ്റോറി വൈറലായതോടെ സ്നിഫർ ഡോഗുകളെപറ്റി വ്യാപകമായി തിരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് ആളുകൾ.
മയക്കുമരുന്ന്, സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ, ആയുധങ്ങൾ, കള്ളപ്പണം തുടങ്ങിയ നിരോധിത വസ്തുക്കൾ മണംപിടിച്ച് കണ്ടെത്താൻ പ്രത്യേക പരിശീലനം ലഭിച്ച നായ്ക്കളാണ് സ്നിഫർ ഡോഗുകൾ (Detection Dogs).പൊലീസും സുരക്ഷാ ഏജൻസികളും വിമാനത്താവളങ്ങളിലും അതിർത്തികളിലും കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ തടയാൻ ഇവയെ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ നായ്ക്കൾക്ക് വളരെ സൂക്ഷ്മമായ ഗന്ധം തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. ലബ്രാഡോർ, ജർമ്മൻ ഷെപ്പേർഡ്, ബീഗിൾ തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളെയാണ് സാധാരണയായി ഇതിനായി പരിശീലിപ്പിക്കുന്നത്. മണംപിടിച്ച ശേഷം അന്വേഷിക്കുന്നത് കണ്ടെത്തിയാൽ ഇരുന്നോ കിടന്നോ അവ ഹാൻഡ്ലർമാരെ അറിയിക്കുകയാണ് ചെയ്യുക.
തീവ്രവാദ വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിലും (വൈൽഡ് ലൈഫ് സ്നിഫർ ഡോഗ്സ്) ഇവ വഹിക്കുന്ന പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. സ്നിഫർ നായ്ക്കളെ ഇത്തരത്തില് ഫോഴ്സില് ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി വളരെക്കാലമായിട്ടുണ്ട്. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം സ്ഫോടക വസ്തുക്കൾ തിരിച്ചറിയാൻ ഡിറ്റക്ഷൻ നായ്ക്കളെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 100 വർഷത്തിലേറെയായി പൊലീസ് ഇത്തരത്തില് നായ്ക്കളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്, 1888-ൽ ജാക്ക് ദി റിപ്പറിനെ തിരയുന്നതിൽ ബ്ലഡ്ഹൗണ്ടുകൾ പൊലീസ് സേനയ്ക്കൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. യുകെ പൊലീസ്, സൈനിക സേനകൾ എന്നിവര് ഇന്വെസ്റ്റിഗേഷൻ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി നായ്ക്കളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ വളരെ വിദഗ്ധരാണ്. ഇത്തരത്തില് നായ്ക്കളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലെ നിലവാരത്തിലും വലിയ ഉയർച്ച ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പരിശീലനത്തിനുവേണ്ടി കാലക്രമേണ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
കഞ്ചാവ് മുതൽ ഹെറോയിൻ, കെറ്റാമൈൻ, എംഡിഎംഎ തുടങ്ങി വിവിധ വസ്തുക്കളുടെ ഗന്ധം തിരിച്ചറിയാൻ സ്നിഫർ നായ്ക്കൾക്ക് കഴിയും. ചില മരുന്നുകളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന ദുർഗന്ധം തിരിച്ചറിയാൻ അവയ്ക്ക് പരിശീലനം നൽകാന് സാധിക്കും. മിക്ക സ്നിഫർ നായ്ക്കൾക്കും കൊക്കെയ്ൻ, ഹെറോയിൻ, എക്സ്റ്റസി തുടങ്ങിയ മരുന്നുകൾ കണ്ടെത്താനാണ് പരിശീലനം നൽകുന്നത്. ഏകദേശം 6 മുതൽ 8 ആഴ്ച വരെ പ്രായമുള്ളപ്പോൾ തന്നെ ഡിറ്റക്ഷൻ നായ്ക്കൾക്ക് പരിശീലനം ആരംഭിക്കും. അവിടെ നിന്ന്, നായ്ക്കുട്ടികൾക്ക് ഒരു റിവാർഡ് സിസ്റ്റം ഉപയോഗിച്ച് പരിശീലനം നൽകുന്നു, മയക്കുമരുന്നിന്റെ സാന്നിധ്യം വിജയകരമായി കണ്ടെത്തുമ്പോഴെല്ലാം ഒരു ട്രീറ്റോ കളിപ്പാട്ടമോ നൽകുന്നു. തുടർന്ന് നായ്ക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ മയക്കുമരുന്നുകളോ മറ്റ് വസ്തുക്കളോ കണ്ടെത്തുന്നതില് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കും. മണം കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാല് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രീതികളിൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാനും നായ്ക്കളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യത്തേത് ഒരു നായയ്ക്ക് മണം തിരിച്ചറിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാൽ കിടക്കുകയോ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിന് പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു, രണ്ടാമത്തെ വഴി കൈകാലുകൾ ഇട്ടടിക്കുകയോ മണ്ണില് കുഴിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതാണ്.